Banmieu

<BỌ BAN MIÊU - THIÊN THẦN HAY ÁC QUỶ?>

Nếu bạn tìm kiếm từ khóa "Ban miêu" trên mạng sẽ cho ra rất nhiều kết quả về cái tên này, hầu hết trong số chúng là những bài viết về "ngộ độc Ban miêu" với những ca nhập viện hoặc tử vong.

Vậy Ban miêu là gì mà lại độc hại như vậy? Đó chính là tên gọi chung của các loài bọ cánh cứng nhiều màu sắc trong Họ Meloidae. Họ này có khoảng 7500 loài phân bố toàn thế giới.

Thứ tạo nên tên tuổi "vang danh" của Ban miêu chính là Cantharidin, một loại chất độc chứa trong cơ thể chúng. Nếu chất độc này tiếp xúc với da người sẽ gây ra tình trạng bỏng rát (phồng rộp), vì vậy Ban miêu còn có tên tiếng Anh là Bọ phồng rộp (Blister beetle).

Cantharidin có trong lớp vỏ trứng và cả bọ trưởng thành. Ban miêu đẻ trứng thành từng chùm trên lá. Nếu loài nào đó đến ăn trứng, chúng sẽ bị ngộ độc sau khi nuốt phải những quả trứng đầu tiên, và sớm bỏ chạy, các quả còn lại sẽ được an toàn. Với Ban miêu trưởng thành, có thể tiết ra Cantharidin từ các khớp chân nếu chúng cảm thấy bị đe dọa. Chim hoặc các loài bò sát chỉ mới đớp lấy nó sẽ vội nhả ra ngay lập tức vì chất độc đang làm chúng đau đớn.

Cantharidin là một chất kịch độc, độc hơn cả thạch tín (asen) - loại chất độc phổ biến chuyên dùng đầu độc con người trong các vụ ám sát thời xưa. Mặc dù vậy, con người và rất nhiều loài động vật khác lại rất biết cách khai thác chất độc của Ban miêu để từ đó thỏa mãn mục đích sử dụng của mình.

Đầu thế kỷ 19, người ta mới phân lập ra Cantharidin từ cơ thể bọ Ban miêu nhưng từ hàng ngàn năm trước, người Trung Quốc và Hy Lạp đã biết sử dụng Cantharidin để điều chế thuốc. Chế phẩm nổi tiếng nhất của Cantharidin là một loại thuốc hỗ trợ chốn phòng the có tên là Ruồi Tây Ban Nha (bạn nào thế hệ 8x trở về trước hẳn có nghe đến cái tên này).

Theo quảng cáo, ruồi TBN (Cantharidin) khi vào cơ thể người sẽ gây ra tình trạng kích thích "cậu bé" của đàn ông, làm sưng to và không thể xẹp xuống suốt nhiều giờ. Vào cơ thể phụ nữ gây co bóp vùng xương chậu, mang đến cảm giác kích thích khi mây mưa. Nhưng hậu quả của chất độc này để lại là vô cùng đau đớn và khủng khiếp. Nếu dùng quá liều sẽ bị ngộ độc, suy gan, suy thận, xuất huyết trong, dẫn đến tử vong. Vì vậy Cantharidin đã bị các tổ chức Y tế cấm sử dụng từ lâu trong việc sản xuất chế phẩm hỗ trợ tình dục.

Các báo cáo khoa học chỉ ra rằng hàm lượng Cantharidin trong một con bọ ban miêu từ 0,2-0,7mg (tùy thuộc vào loài). Liều gây tử vong cho người lớn vào khoảng 10mg. Thực tế chỉ cần 1 con ban miêu thôi cũng đủ gây ngộ độc rồi, 2 con trở lên là người thân chuẩn bị thay avatar FB thành màu đen được rồi đó.

Tuy vậy, với một số loài động vật khác, Ban miêu thật sự là những thiên thần tuyệt vời. Chất độc này khi vào cơ thể ở liều lượng vừa phải sẽ cung cấp một giải pháp chữa bệnh an toàn cho động vật, có tác dụng diệt một số ký sinh trùng và giun sán

Chẳng hạn loài chim Ô tác lớn (Great bustard), tên khoa học Otis tarda là một nhóm chim lớn sống ở châu Âu và khu vực ôn đới của châu Á (được đưa vào sách đỏ thế giới IUCN tình trạng Sắp nguy cấp). Con đực của loài này vào mùa sinh sản sẽ tìm kiếm và ăn những con bọ Ban miêu chứa đầy chất độc. Cantharidin sẽ có tác dụng diệt giun sán, các loại vi khuẩn gây bệnh đường ruột cho chim. Vì sao nó phải làm vậy? Để mang đến một cơ thể khỏe mạnh nhằm cạnh tranh khốc liệt với những con đực khác, giành quyền giao phối với con cái.

Ở nước ta, bọ Ban miêu có mặt ở hầu hết các vườn tược, đồng bằng và đồi núi với 3 loài phổ biến nhất: Ban Miêu khoanh vàng, Ban Miêu khoanh đỏ và Ban Miêu đen. Trong khía cạnh nông nghiệp, đây là nhóm chủ yếu ăn thực vật (như các cây Họ đậu, cà, bông cải, cà chua, khoai tây...), thường gây tổn hại trong phạm vi vườn tược, trang trại.

Nhưng ấu trùng Ban Miêu (của 3 loài trên) thì khá có lợi, chúng đi săn trứng và ấu trùng của châu chấu (cào cào) trong đất để ăn. Còn với một số loài ấu trùng Ban Miêu ở Châu Mỹ thì sống ký sinh trong tổ ong đơn độc để ăn phấn, mật và ấu trùng ong.

Bạn hoàn toàn có thể bắt gặp chúng ngay tại nơi mình sống (vườn tược hoặc bay lạc vào nhà), nhưng hãy cẩn thận đừng gây tổn thương chúng, vì chỉ cần hành động cầm nắm thôi, cũng có thể làm vỡ các khớp chân, khi đó chất độc sẽ được giải phóng gây bỏng rát phần da tiếp xúc. Mặt khác, nhiều trẻ em (và cả người lớn) có thói quen bắt Ban miêu để nghịch hoặc ăn (do lầm tưởng là loài ăn được hoặc cố tình quay video câu view trên các MXH), sau đó bị ngộ độc hoặc tử vong. Báo chí đã nhiều lần cảnh báo về những cái chết thương tâm này rồi.

Ngoài ra, đây là một nhóm côn trùng được sử dụng làm thuốc trong Đông y, nhưng trên quan điểm của mình, cứ bệnh viện mà thẳng tiến, không nên tùy tiện bắt và sử dụng Ban miêu chữa bệnh theo dân gian.

-------------

* Cantharidin mặc dù bị cấm trong một số lĩnh vực, nhưng vẫn được dùng để điều chế một số sản phẩm thuốc bôi ngoài da trị mụn cóc. Nếu cần phải sử dụng loại thuốc này, bạn hãy mua chúng từ các nhà thuốc có uy tín.

* Ấu trùng của Ban miêu có hành vi Siêu biến thái (hypermetamorphic), đã được kể chi tiết trong bài viết trước. Các bạn có thể xem thêm trong bình luận.

#contrungvn

#Mabu